เครื่องจักสานพนัสนิคม เป็นการจักสานไม้ไผ่ที่เกิดจากภูมิปัญญาที่ผสมผสานระหว่างเผ่าพันธุ์ ลาว ไทย จีน ในเมืองพนัสนิคม การเตรียมเส้นตอกสานและการจักสานผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่ด้วยมือที่สืบทอดกันมาจนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น โดยการจักสานผลิตขึ้นในอำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี

ลักษณะของสินค้า
ลวดลาย พิกุลร่วง พิกุลลายไทย พิกุลดาวล้อมเดือน พิกุลดอกบัว พิกุลลายดอกแหน 
รูปทรง เป็นจักสานที่ผลิตจากไม้ไผ่มีทั้งรูปทรงแบบดั้งเดิมหรือรูปทรงแบบประยุกต์ เช่น กระเป๋า ฝสชี ตะกร้า เป็นต้น

กระบวนการผลิต
         วัตถุดิบ
         ๑.  แหล่งวัตถุดิบ
               ๑.๑  วัตถุดิบในพื้นที่ หมายถึง วัตถุดิบในอำเภอพนัสนิคม อำเภอบ่อทอง และอำเภอเกาะจันทร์ ซึ่งแต่เดิมอำเภอบ่อทอง และ อำเภอเกาะจันทร์ อยู่ในเขตอำเภอพนัสนิคม
               ๑.๒  วัตถุดิบนอกพื้นที่ หมายถึง วัตถุดิบได้มาจากแหล่งอื่น นอกเหนือจากพื้นที่ในเขตอำเภอพนัสนิคม อำเภอบ่อทอง และ อำเภอเกาะจันทร์
         ๒.   ไม้ไผ่
                ๒.๑  ไม้ไผ่นวล จากจังหวัดชลบุรี ระยอง จันทบุรี และตราด มีคุณภาพดีเนื่องจากความชุ่มชื้นของพืันที่ ซึ่งโดยธรรมชาติจะขึ้นอยู่ตามเชิงเขาใกล้น้ำตก ในกรณีที่มีปลูกต้องมีระบบการจัดการที่ดี อายุที่เหมาะสมในการใช้งาน ๒-๓ ปี
                ๒.๒  คุณลักษณะไม้ไผ่นวล ปล้องยาว ผิวละเอียดเนียน เนื้อเหนียวและอ่อนสามารถจักเป็นเส้นตอกได้ง่าย
         ๓.  หวายหอม โดยธรรมชาติเนื้อละเอียด ผิวมันเนียน
         ๔.  สีย้อมเส้นตอก คือ สีธรรมชาติหรือสีสังเคราะห์ที่มีคุณภาพดี หลังจากการย้อมต้องล้างทำความสะอาดเส้นตอก

กรรมวิธี
         ๑.  การจัดเตรียมเส้นตอก
               ๑.๑  คัดอายุของไม้ไผ่นวลอยู่ในช่วง ๒-๓ ปี
                        –  ขนาดความยาวของปล้องช่วง ๘๐ เซนติเมตร – ๑๕๐ เซนติเมตร
                        –  ตัดข้อขูดผิวนำไปต้มน้ำเดือดประมาณ ๒ ชั่วโมง (สำหรับตอกแบน) หรือย่างพอประมาณ (สำหรับจักตอกตะแคง)
               ๑.๒  การจักตอกมี ๒ ชนิด คือ
                        –  จักตอกแบน เป็นการจักที่ซอยตามเนื้อไม้ให้มีขนาดบางเท่ากัน โดยใช้มีดที่มีความคมใช้เพียงสองส่วน คือ ผิวไม้ และ ใต้ผิวไม้
                        –  จักตอกตะแคง เป็นการใช้มีดซอยเป็นส่วนบางๆ โดยติดผิวไม้ทุกเส้นตอก ขูดเส้น ชักเลียด และลบเหลี่ยมเม็ดแดง
                ๑.๓  สีย้อมเส้นตอก ใช้สีธรรมชาติหรือสีสังเคราะห์ที่มีคุณภาพดี หลังจากการย้อมต้องล้างทำความสะอาดเส้นตอก
                ๑.๔  ส่วนที่เป็นเนื้อไม้ให้หามาตรการป้องกันมอดและแมลงที่เหมาะสม เช่น การหมักในน้ำสะเดา ประมาณ ๗ วัน เป็นต้น
                ๑.๕  นำเส้นตอกตากแดดให้แห้งสนิท
         ๒.  ขั้นตอนที่ ๑  การจักสานขึ้นลายพิกุลพื้นฐาน
               ๒.๑  เริ่มจากการขัดลายพื้นฐาน เช่น ลายเฉลว ๖ เส้น เพื่อยอนลายพิกุล หรือขึ้นลายขัดเพื่อสานลายขิดยกดอก โดยยกบางเส้นข่มบางเส้นตามจินตนาการของผู้จักสาน
              ๒.๒  การจักสานลายขิดมีธีการโดย ตั้งตอกยืน (ตอกซั้ง) จากนั้นใช้ตอกสานเส้นแบนและเลือกยกบางเส้นข่มบางเส้นเพื่อให้เกิดลวดลายตามจิตนาการของผู้จักสาน
              ๒.๓  การจักสานลายไพล มีวิธีการโดย ตั้งตอกยืน (ตอกซั้ง) จากนั้นใช้ตอกสานเส้นกลม ๓ เส้นไข้ว และเลือกยกบางเส้นข่มบางเส้นเพื่อให้เกิดลวดลายตามจินตนาการของผู้จักสาน
             ๒.๔  ลายพิกุลทุกลายต้องใช้วิธีการจักสานพื้นฐานโดยใช้ตอกสานเส้นแบน ดังนี้
                       ๒.๔.๑  ขึ้นลายเฉลว ๖ เส้น (ตาชะลอม) เป็นพื้นฐาน
                       ๒.๔.๒  ใช้เส้นตอกเรียกว่าเส้นตอกยอน ๓ เส้นยอนขึ้นฐานดอก โดยมีไม้รองตอกเพื่อสร้างความสม่ำเสมอของดอกให้นูนเด่น
                       ๒.๔.๓  ยอนยอดดอก ๓ เส้น
         ๓.  ขั้นตอนที่ ๒  การจักสานลายพิกุล เฉพาะลายที่เป็นเอกลักษณ์ของเมืองพนัสนิคม ลายพิกุลร่วง ลายพิกุลลายไทย ลายพิกุลดาวล้อมเดือน ลายพิกุลดอกบัว และ ลายพิกุลลายดอกแหน มีขั้นตอนดังนี้
          ๓.๑  ลายพิกุลร่วง วางดอกโดยมีช่วงว่างรอบดอก
          ๓.๒  ลายพิกุลลายไทย วางดอกโดยมีช่องว่างรอบดอกมีเส้นพาด ๔ ด้านรอบดอก
          ๓.๓  ลายพิกุลดาวล้อมเดือน วางดอกโดยมีช่องว่างรอบดอกมีเส้นพาด ๖ ด้านรอบดอก ยอนตานอก
          ๓.๔  ลายพิกุลดอกบัว วางดอกโดยมีช่องว่างรอบดอกมีเส้นพาด ๖ ด้านรอบดอก ยอนตาใน
          ๓.๕  ลายพิกุลลายดอกแหน วางดอกชิดติดกัน สลับดอกตามแนวทแยงโดยใช้เส้นพาดตอกกลมแทนตอกยอน   

การบรรจุหีบห่อ
         รายละเอียดบนฉลากสินค้าให้ประกอบด้วยคำว่า “เครื่องจักสานพนัสนิคม”