การเลี้ยงไส้เดือนดิน เป็นการเลี้ยงเพื่อให้ได้มูลของไส้เดือนนำมาต่อยอดพัฒนาเป็นปุ๋ยอินทรีย์ โดยปุ๋ยอินทรีย์ที่ได้จากมูลของไส้เดือนถือได้ว่าเป็นปุ๋ยที่ปราศจากสารเคมี ทั้งหมดเป็นส่วนผสมที่ได้จากธรรมชาติ
ส่วนผสมในการทำอาหารเลี้ยงไส้เดือน
๑. รำข้าวละเอียด
๒. กากข้าวโพด/ กากถั่วเหลือง/ ๓. กากชา/ กากกาแฟ
๔. อาหารเสริม
๕. วิตามิน/ เกลือแร่
๖. น้ำหมักเชื้อจุลินทรีย์
๗. น้ำเปล่า
ส่วนผสมในการทำน้ำหมักเชื้อจุลินทรีย์
๑. ข้าวสาร
๒. จอมปลวก
๓. รำละเอียด
๔. หัวเชื้อจุลินทรีย์ที่ได้จากการหมักครั้งก่อน (หากมี)
๕. น้ำสะอาด
ส่วนผสมและอุปกรณ์หรับทำที่อยู่กับไส้เดือน
๑. ขุยมะพร้าว
๒. ขี้วัวแห้ง
๓. น้ำ
๔. น้ำหมักเชื้อจุลินทรีย์
๕. บ่อปูนซีเมนต์ (ขนาดไม่ลึกมาก และมีรูเปิดปิดสำหรับระบายน้ำ)
๖. จอบ
ขั้นตอนการทำบ่อเลี้ยงไส้เดือน
๑. เตรียมพื้นที่สำหรับวางบ่อปูนซีเมนต์และทำการยกพื้นบ่อเพื่อสำหรับระบายน้ำในบ่อออก
๒. ใส่ขุยมะพร้าวลงในบ่อ
๓. ตามด้วยขี้วัวแห้ง
๔. เติมน้ำใส่บ่อ
๕. ใช้จอบผสมขุยมะพร้าวกับขี้วัวให้เข้ากัน
๖. เมื่อผสมขุยมะพร้าวและขี้วัวเสร็จ เติมน้ำหมักเชื้อจุลินทรีย์ และผสมให้เข้ากัน
๗. ทิ้งไว้ ๒-๓ วัน จากนั้นระบายน้ำออก ซึ่งน้ำที่ระบายออกสามารถเก็บไปใช้เป็นปุ๋ยแบบน้ำได้
๘. ขุดหลุมและนำไส้เดือนที่เตรียมไว้มาใส่ลงในบ่อ และกลบหลุม
๙. ให้อาหารไส้เดือนอาทิตย์ละ ๑ ครั้ง
๑๐. หมั่นสังเกตทุก ๆ ๒-๓ วัน ไม่ให้ดินแห้ง หากดินแห้งควรรดน้ำเพื่อให้ดินชื้นตลอดเวลา
๑๑. เมื่อครบ ๓๐ วัน จึงเริ่มการเก็บปุ๋ย (ปุ๋ยจะให้ประสิทธิภาพที่ดี เมื่อครบ ๔๕ วัน)
การเก็บปุ๋ยมูลไส้เดือน
๑. เริ่มจากการเก็บจากหน้าดินลงไปเรื่อย ๆ โดยที่เราจะไม่เก็บทั้งหมดแต่จะเหลือดินไว้ประมาณ ๓๐ % เพื่อสำหรับให้ไส้เดือนอยู่อาศัย
๒. สำหรับดินและไส้เดือนที่เหลือจากการเก็บก่อนหน้า สามารถนำไปเลี้ยงในบ่อเพื่อทำปุ๋ยครั้งถัดไปได้เลย ซึ่งใช้วิธีการทำดังกล่าวมาแล้ว
ขั้นตอนการให้อาหารไส้เดือน
๑. ขุดหลุมดิน สำหรับเทอาหารให้ไส้เดือน
๒. เทอาหารที่ผสมเสร็จแล้วลงไปในหลุม
๓. เมื่อเทอาหารเสร็จให้กลบดินทับลงไป
๔. ทำเช่นนี้ทุกครั้งที่มีการให้อาหารโดยให้อาหารอาทิตย์ละ ๑ ครั้ง
ขั้นตอนการทำน้ำหมักเชื้อจุลินทรีย์
๑. ผสมข้าวสาร รำข้าวละเอียด และจอมปลวกเข้าด้วยกัน
๒. จากนั้นใส่หัวเชื้อจุลินทรีย์ หากไม่มีให้เติมน้ำสะอาด
๓. ผสมทุกอย่างให้เข้ากัน จนส่วนผสมสามารถใช้มือกำและจับตัวเป็นก้อนได้
๔. นำส่วนผสมใส่ในภาชนะแบบปิดและเติมน้ำสะอาด คนให้เข้ากันและปิดฝา เพื่อทำการหมักเชื้อ
๕. ทิ้งไว้ ๓ วัน และเปิดฝาออก หากเริ่มมีฝ้าขึ้นที่ฝา ให้เติมน้ำใส่อีก ๑ ครั้ง โดยที่ปริมาณเท่ากับที่เติมครั้งแรก จากนั้นคนให้เข้ากันและปิดฝา
๖. การหมักเชื้อจุลินทรีย์ ใช้เวลาทั้งหมดประมาณ ๑ อาทิตย์ (กรณีที่ต้องการเชื้อจุลินทรีย์หมัก แบบแห้ง)
๗. หลังจากผสมส่วนผสมให้เข้ากันเสร็จแล้ว ให้นำส่วนผสมใส่กระสอบข้าว และมัดปากกระสอบไม่ให้แน่นจนเกินไปเพื่อให้อากาศถ่ายเท แล้วตั้งทิ้งไว้ในร่ม
๘. เมื่อครบ ๑ อาทิตย์ ให้เปิดกระสอบออก จะพบเชื้อราสีขาวที่ข้าวสาร จากนั้นทิ้งไว้อีก ๓ วัน
๙. เมื่อครบ ๑๐ วัน ก็นำข้าวสารที่มีเชื้อราไปตากแดดเมื่อแห้งสนิท ก็สามารถนำเชื้อจุลินทรีย์ไปใช้งานได้เลย
ข้อมูลจาก: ศูนย์การเรียนรู้การเลี้ยงไส้เดือนดิน โรงเรียนวัดหลวงพรหมวาส หมูที่ ๗ ตำบลวัดหลวง อำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี